Piva.

Reka, planina, prostor, pleme.

Gde Durmitor završava, nastavlja Piva. Kada čovek pomisli da od prirodnih lepota i čudesa najpoznatije crnogorske planine nema dalje, pojavi se smaragdna reka kao nožem usečena u planinu. “Kraj durmitorskih svetova” poput onog u filmu “Bogovi su pali na teme” se nalazi u selu Donji Unač, na putu Trsa (Milogora) – Plužine.

Donji Unač kao da sublimira prostor Pive u jednoj jedinoj tački, ili bolje reći ćošku: Na samoj ivici kanjona smestilo se grčko groblje. Ne, to nisu Stari Grci sahranjivali u Pivi, već je to narodski izraz za nekropolu stećaka iz perioda srednjevekovne Bosne. Grčki je u ovom slučaju samo sinonim za drevno i staro, “arhe”, kako govorahu sami Jelini.

Starohercegovački kraj Crne Gore je poseban na svoj način, jer ovde su stećci poput tajanstvenih znamenja rasuti diljem planine. Preci su za svoj večni počinak birali posebna mesta i izbor im je bio po pravilu nepogrešiv. 

Kako tlo ispod nekropole Unač sporo ali sigurno klizi niz kamen, unački su stećci gotovo svi utonuli u zemlju. Svi osim jednog. Duh starog lovca i dalje motri na reku i okruženje sa ovog prirodnog vardišta.

Naviknut na celodnevno samovanje nisam ni primetio kad se niotkuda iza mene pojavio čovek.

Radenko Krunić je preko cele godine u Donjem Unaču sa svojim stadom.

Radenko prema stećcima ima određeni otklon a Bogumile ne doživljava kao svoje pretke.

“Ti Bogumili, oni su se kasnije svi poturčili” – prosta je narodna teza, koju je Radenko verovatno još kao dete čuo od svojih starijih.

Ispratio sam durmitorske a načeo pivske svetove uz niske zrake oktobarskog sunca u društvu jednog pastira. Kad je mrak pojeo poglede, sišao sam u Plužine.

Za razliku od svoje divlje posestrine Tare, Piva je pre nekoliko decenija ukroćena, pregrađena, i dobrim delom pretvorena u jezero. Prilikom izgradnje hidro-elektrane potopljeno je i glavno naselje na Pivi. Na novoj, višoj koti uz samo akumulaciono jezero, izgrađen je nov administrativni centar istoimene opštine. Otuda je urbanistički plan minijaturnih Plužina za balkanske pojmove čudesno uređen i pravilan.

Plužine.

Poslednja stvar koju čovek očekuje u mestu poput Plužina je Zvono Plužine.

Pansion, restoran, klub – sve to je “Džez Hiža Zvono Plužine” (ispisano bosančicom, pismom koje srećemo na stećcima) – a koja će poslužiti kao savršena baza za upoznavanje i otkrivanje prostora Pive.

Zvono je mesto vanserijskih, ali nadasve, na celom severu Crne Gore, neočekivanih muzičkih i kulinarskih afiniteta. Kada se na zidovima nalaze slike jednog Duška Gojkovića i Maka Dizdara kao i mapa Jugoslavije, znači da braća Rade i Vlatko Vuković rade nešto debelo ispravno. Osim kreativnog jelovnika na bazi lokalnih specijaliteta (medovina, pastrmka, teletina), u turističkoj ponudi Zvona je udoban smeštaj, vožnja kanuom, i planinarsko-edukativne ture.

Piva se na Šćepan Polju sastavlja sa Tarom i nastaje reka Drina. I sama Piva nastaje spajanjem Komarnice i omanjeg Sinjca. A kako je Komarnica produžetak Bukovice, a Bukovica nastaje od rečice Tušine koja izvire na Sinjajevini, Piva je tako reka sa pet imena. Ako se posmatra ceo ovaj rečni sistem, njen tok je dug čitavih 120km nasuprot 35km koliko ima od izvora Sinjca, koji neki ipak zovu i vrelom Pive.

Istorijski posmatrano Piva je pripojena Crnoj Gori tek na Berlinskom kongresu 1878. godine. Ono što je Marko Miljanov za Kuče, za Pivljane je vojvoda Lazar Sočica, kome se pripisuju zasluge u velikom Hercegovačkom ustanku a koji je prethodio konačnom oslobođenju od Turaka.

Piva je reka, jezero, ali i planina, geografski precizno krštena kao: Pivska oblast visokih planina i površi. Ovaj visoki plato je neka vrsta mosta između Durmitorskog i Biočkog planinskog masiva.

Pivska planina.
Nekropola Senjkovac u blizini sela Dubljevići, vrhovi planine Bioč u pozadini.

Na preporuku iz Zvona, sledećeg jutra sam se najpre opredelio za panoramski krug oko Pive nalik onom oko Durmitora.

Trasa Plužine – Etno selo Izlazak – Most na Đatlu – Dubljevići – Boričje – Plužine objedinjuje vanserijske poglede na reku, prolazi kroz pitoreskna visokoplaninska sela, a tu su i neizbežni stećci i vožnja planinskom visoravni 1500m iznad mora.

Rano jutro iznad Pive.
Panoramski put ka Dubljevićima.
Nestvarni meandar Pivskog jezera oko poluostrva Đurevac u blizini mosta na Đatlu.
Pivski amfiteatar.
Selo Dubljevići.
Nekropola Senjkovac.
Silazak sa Boričja.
Pivsko jezero.

Planinarsko istraživanje ovog prostora je nastavljeno sa druge strane jezera – u jugozapadnom kutku Pive, ispod visokih pašnjaka Bioča i Volujka, a gde se u dubini planine vešto kriju dva, ne previše poznata, planinska jezera.

To su Stabanska jezera (Veliko i Malo) u blizini istoimenog sela (Stabna).  Veliko Stabansko jezero leži na 1325 m, a Malo jezero na 1194 m nadmorske visine.

Markirana staza vodi kroz šumu, a potom i preko livada napuštenog katuna Jezera.

Stanovništvo Pive je za vreme Drugog svetskog rata tražio spas u zbegovima upravo na ovom katunu, bežeći od nemačkih i italijanskih trupa koje su 1943. u Hercegovini izvršile poharu i odmazdu.

Veliko Stabansko jezero odiše prostorom netaknute divljine daleko od sveta. Uklješteno duboko u planini pod visokim prostranstvima Bioča, predstavlja savršeno mesto za pristupni kamp za neki budući uspon na Veliki Vitao i okolne vrhove.

I tamo gore, visoko pod kapom Bioča, kriju se tajanstveni stećci.

Od Gornjeg Stabanskog jezera do Papinog dola sa druge strane planine u današnjoj Hercegovini ima svega 6km ili nepuna 3 sata hoda.

Inspiracija za neku buduću trans-hercegovačku avanturu na ovim prostorima!


Nebojša Atanacković, Plužine, oktobar 2020. godine.

Više o stećcima: Durmitor, Vražje i Riblje jezero – stećci.

Priča sa druge strane planine: Volujak. Kuk. Lebršnik.

Mapa stećaka u Pivskom kraju (Zvono Plužine):

http://www.zvono.me/historytips

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this:
search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close